Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 13°C
Az Bulutlu

DAVRANIŞ PROBLEMLERİNİ ANLAMAK VE ÇÖZÜMLEMEK İÇİN İPUÇLARI

04.07.2019
A+
A-
DAVRANIŞ PROBLEMLERİNİ ANLAMAK VE ÇÖZÜMLEMEK İÇİN İPUÇLARI

Çocuğun problemli davranışı karşısında ebeveynler çoğu zaman çaresiz hissettiklerini, ne yapacaklarını bilemedikleri ve çocuğun bu davranışını anlamlandırmada güçlük yaşadıklarını dile getirmektedirler. Ebeveynlerin bu süreçte bilgi toplama yeteneği büyük önem taşımaktadır. İlk olarak tespit edilmesi gereken konu istenmedik davranışın hangi şartlarda ortaya çıktığıdır. Çocuk istenmedik bir davranış sergilediğinde ebeveynler şu soruların cevaplarını aramalıdır:

Bir yer ya da kişiden uzak durmak mı istiyor?

Rahatsız, aç, yorgun ya da keyifsiz mi?

Bir ilaç ya da yiyeceğe tepki veriyor olabilir mi?

Kızgın, üzgün endişeli ya da korkmuş olabilir mi?

Bir şey mi istiyor?

Yetenekleri uğraştığı şeyle başa çıkmasına yeterli gelmiyor mu?

Bir şeyle uğraşırken yardıma ya da daha fazla zamana ihtiyaç duyuyor olabilir mi?

Davranış problemi sergilemediği ortamların ortak özellikleri nelerdir?

Davranış problemi sergilediği ortamların ortak özellikleri nelerdir?

İstenmeyen davranışlar sergilediğinde yanında genellikle kimler oluyor?

Böyle davrandığında etrafındakiler ne yapıyor? İsteklerini ya da ilgiyi çoğu zaman istenmeyen davranış olduktan sonra mı elde ediyor?

Çocuğum istenmeyen davranış sergilemeden hemen önce ben ya da eşim ne yapıyor oluyoruz?

Çocuğum istenmeyen davranış sergilemeden önce ve sonra ne hissediyorum? Eşim ne hissediyor?

Çocuk problemli davrandığında durumu çözmek için ne yapıyorum? Bulduğum çözümler işe yarıyor mu?

Ebeveynler çocuğun istenmedik davranışlar sergilemesini destekleyen koşulları tespit ettikten sonra şunları yapabilir:

  • Ortam değişikliği:  Çocuğun bulunduğu ortamın ya da etraftaki kişilerin değişmesi, çocuğun kendisini daha rahat hissetmesini sağlayabilir.
  • Sakin kalma: Çocuğun davranışları anne babayı öfkelendirdiğinde tepki vermeden önce birkaç dakika beklemek ya da sakinleşmelerini sağlayacak kısa yolları keşfetmek, işlerin olduğundan daha kötüye gitmesini engeller.
  • Alternatif davranışlar öğretme: Çocuğa “Arkadaşlarına vurma!”, “Oyuncaklarını atma!” gibi yapmaması gereken davranışları tekrar tekrar söylemek yerine ne yapması gerektiği açıklanmalıdır.
  • Seçenek sunma: Çocuğun çevresi üzerinde kontrol sahibi olduğunu anlamasının en kolay yollarından biri, seçenekleri olduğunu bilmesidir. Ayrıca çocuğa seçim yapma şansı vermek öz güveninin desteklenmesinde büyük rol oynamaktadır. Örneğin “Mavi araba mı, kırmızı araba mı alalım?”, “Parka mı, oyun odasına mı gitmek istersin?” gibi sorularla çocuğa seçenekler sunulabilir. Seçenek sunarken ebeveynlerin dikkat etmesi gereken bir nokta vardır. Çocuğa anne babasının hayatı ile ilgili kararlarda değil sadece çocuğun doğrudan kendisi ile ilgili olan ve gündelik nitelikteki konularda seçenek sunulmasıdır. Örneğin “Annenle sinemaya mı gideyim yoksa kalıp seninle mi oynayayım?” sorusu asla çocuğa sorulmaması gereken bir sorudur.
  • Olumluyu vurgulama: Çocuk olumlu davranışlar sergilediğinde mutlaka pekiştirilmeli, görmezden gelinmemelidir. Ebeveynin “Kardeşinle oyuncağını paylaşman çok güzel!”  gibi tepkileriyle çocuğun hangi davranışlarda çevresinden olumlu tepkiler alacağını anlaması açısından önemlidir. Unutulmamalıdır ki pekiştirilen davranışın yineleme olasılığı artmaktadır.
  • Tutarlılık: Çocuğun gündelik işlerinde ve koyulan kurallardaki tutarlılık, çocuğun dünyayı anlamasını kolaylaştırır. Olaylar olmadan önce tahmin etme yeteneğini geliştirir. Böylece daha az problem yaşanır. Eğer ebeveynler bir konu hakkında çocuğa farklı kurallar koyarsa çocuğun kafası karışır ve tutarsızlık karşısında ne yapacağını bilemez. Ebeveynler konulan kurallar ve sınırlar konusunda fikir birliğinde olmalıdırlar. Eğer ebeveynler fikir birliği yaşamıyorlarsa öncelikle anne-baba kendi aralarında ortak bir karara varmalı, sonrasında ortak bir kararla çocuğun karşısına çıkmalıdırlar.
  • Sürprizlerden kaçınma: Problemli davranışları olan çocukların birçoğu bir anda gelişen değişikliklere daha zor uyum sağlarlar. O nedenle değişiklik olmadan önce çocuğa bildirilmeli ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Örneğin “Yarın annenin de benim de erkenden evden çıkmamız gerekiyor. Seni okula bırakmasını teyzenden mi isteyelim, yoksa amcandan mı?”
  • Eğlence: Çocuğun yaşadığı her günün bir parçası eğlenmeye ayrılmalıdır. Çocuğu gülümsetecek bir şey bulmak ve sonra birlikte gülümsemek, çoğu kez o günün en anlamlı dakikaları olacaktır. Çocuklar anne-babalarıyla vakit geçirmekten çok hoşlanırlar ve oyun sayesinde ebeveynler çocuğun iç dünyasını anlama fırsatı elde ederler.

Ebru TEKCAN

Uzman Klinik Psikolog

Uzm. Psk. Ebru Tekcan
Uzm. Psk. Ebru Tekcan
İzmir Anadolu Kız Lisesi’nden mezun olduktan sonra lisans eğitimine İstanbul Ticaret Üniversitesi Psikoloji bölümünde devam etmiş, lisans eğitimi boyunca başarı bursları almıştır. Lisans eğitimini “Lezbiyen ve Gey Bireylerde İçselleştirilmiş Homofobi: Benlik Saygısı ve Yalnızlık Düzeyi İncelenmesi” bitirme projesiyle tamamlamış ve üstün onur derecesiyle mezun olmuştur. Lisans eğitiminin hemen ardından Maltepe Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans programına kabul edilmiştir. Lisansüstü eğitimini “Yetişkinlerde Travma Sonrası Stres Belirtileri ile Travma Sonrası Büyüme Arasındaki İlişkide Öz-Şefkatin Düzenleyici Rolü” konulu teziyle tamamlamış, Uzman Klinik Psikolog unvanını almaya hak kazanmıştır. Eğitim hayatı boyunca, Bağımlılık Yapıcı Madde Danışma ve Ayakta Tedavi Merkezi (DanTe), Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesi, İstanbul Tüp Bebek ve Kadın Sağlığı Merkezi, İ. Ü. Çapa Tıp Fakültesi Nörolojik Bilimler Psikoloji Laboratuvarı (Prof. Dr. Öget Öktem TANÖR’ün gözetiminde), Bakırköy Mazhar Osman Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, İstanbul Adalet Sarayı Çocuk ve Aile Mahkemeleri, İ. Ü. Çapa Tıp Fakültesi Nörolojik Bilimler, Neş’e Erberk Joyfull House Anaokulu, Tohum Otizm Vakfı gibi birçok özel ve devlet kurumlarında görev almıştır. Bunlara ek olarak Kadıköy Belediyesi’nde “Risk Altındaki Çocuklar Çalıştayı”na katılarak faaliyetlerde bulunmuştur. Maltepe Üniversitesi’nin düzenlediği International Student Congress’nde “Attachment Based Peer Support: A Case Study” başlıklı çalışmalarını sunmuştur. Lisansüstü eğitimi boyunca bilişsel davranışçı terapi ve psikodinamik terapiler üzerine kapsamlı bir kuramsal eğitim aşamasından sonra Maltepe Üniversitesi Sokakta Yaşayan ve Çalışan Çocuklar için Uygulama Merkezi (SOYAÇ) ile birlikte yürütülen "Liseden Üniversiteye Gençler Birlikte" adlı sosyal sorumluluk projesinde risk altındaki 15-19 yaş arası bireylerle görüşme yapmış ve süpervizyonunu tamamlamıştır. Ayrıca süpervizyon kapsamında yetişkinlerle psikoterapi yaparak bilişsel davranışçı terapi ve bağlanma odaklı psikodinamik terapi süpervizyonunu Yrd. Doç. Dr. İpek Güzide PUR KARABULUT’tan almıştır. Çift terapisi alanında ise Prof. Dr. Hürol FIŞILOĞLU’ndan Çift-Evlilik Terapileri üzerine eğitim almıştır. Eğitim hayatı süresince pek çok kongre ve sempozyuma katılmış olup, lisansüstü kapsamında “Bilişsel Davranışçı Terapi” eğitimini Yrd. Doç. Dr. Kuntay ARCAN ve Yrd. Doç. Dr. Başak BAHTİYAR’dan, “Psikanalitik Yönelimli Psikopatoloji” ve “Çocuğun Psikoseksüel Gelişimi” eğitimlerini Yrd. Doç. Dr. Neslihan ZABCI’dan almıştır. “Çocuk Suçluluğu” ve “Çocuk Psikolojisi ve Gelişimi” eğitimlerini ise Prof. Dr. Haluk YAVUZER’den almıştır. Türk Psikologlar Derneği bünyesinde düzenlenen Nöropsikolojik DeğerlendirmeTestleri eğitimini Şükriye AKÇA KALEM’den almıştır. Prof. Dr. Tevfika TUNABOYLU İKİZ tarafından verilen “Rorschach ve Projektif Testler Eğitimi”ne devam etmektedir. Bireysel psikoterapide, duygu odaklı bilişsel davranışçı terapi, bağlanma odaklı psikodinamik terapi ile bilinçli farkındalık (mindfulness) yöntemlerini uygulamaktadır. Aynı zamanda psikanalitik kişilik gelişimi ve psikopatolojisi kuramlarını temel kabul ederek çalışmaktadır. Yetişkinlerle bireysel psikoterapi, aile-çift terapisi ve 15-19 yaş arası ergen ve ebeveyn danışmanlığı yapmaktadır. Aynı zamanda Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nda uzman klinik psikolog olarak çalışmalarına devam etmekte (savaş, göç, kayıp, şiddet, istismar gibi nedenlerle travmaya maruz kalan çocuklarla psikoterapi çalışmaları, yetişkinlerle bireysel psikoterapi ve aile-çift terapisi) ve “Aile Eğitim Programı” kapsamında çeşitli kurum/kuruluşlarda eğitim ve seminer vermektedir. İstanbul Ayvansaray Üniversitesi’nde “Sosyal Hizmet Merkezlerinde Psikolog Olmak” konulu seminer vermiştir. Yeşil Işık Eğitim ve Psikolojik Danışmanlık Merkezi’nde danışanlarıyla psikoterapi yapmaya ve meslek eğitimleri vermeye devam etmektedir. Bunların yanı sıra AFAD Acil Müdahale Ekibinde herhangi bir afet veya kriz durumlarında psikososyal destek sağlamaktadır. Üsküdar İlçe Emniyet Müdürlüğü Çocuk Büro Amirliği’nde mağdur çocukları veya işlenen suça dolaylı olarak tanık olan diğer mağdur çocukları kamera karşısında dinleyerek, ifade tutanağı düzenlemektedir. Türk Psikologlar Derneği üyesidir ve TPD etik yönetmeliğine bağlıdır.
YAZARA AİT TÜM YAZILAR
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.