DAVRANIŞ PROBLEMLERİNİ ANLAMAK VE ÇÖZÜMLEMEK İÇİN İPUÇLARI

04.07.2019
A+
A-

Çocuğun problemli davranışı karşısında ebeveynler çoğu zaman çaresiz hissettiklerini, ne yapacaklarını bilemedikleri ve çocuğun bu davranışını anlamlandırmada güçlük yaşadıklarını dile getirmektedirler. Ebeveynlerin bu süreçte bilgi toplama yeteneği büyük önem taşımaktadır. İlk olarak tespit edilmesi gereken konu istenmedik davranışın hangi şartlarda ortaya çıktığıdır. Çocuk istenmedik bir davranış sergilediğinde ebeveynler şu soruların cevaplarını aramalıdır:

Bir yer ya da kişiden uzak durmak mı istiyor?

Rahatsız, aç, yorgun ya da keyifsiz mi?

Bir ilaç ya da yiyeceğe tepki veriyor olabilir mi?

Kızgın, üzgün endişeli ya da korkmuş olabilir mi?

Bir şey mi istiyor?

Yetenekleri uğraştığı şeyle başa çıkmasına yeterli gelmiyor mu?

Bir şeyle uğraşırken yardıma ya da daha fazla zamana ihtiyaç duyuyor olabilir mi?

Davranış problemi sergilemediği ortamların ortak özellikleri nelerdir?

Davranış problemi sergilediği ortamların ortak özellikleri nelerdir?

İstenmeyen davranışlar sergilediğinde yanında genellikle kimler oluyor?

Böyle davrandığında etrafındakiler ne yapıyor? İsteklerini ya da ilgiyi çoğu zaman istenmeyen davranış olduktan sonra mı elde ediyor?

Çocuğum istenmeyen davranış sergilemeden hemen önce ben ya da eşim ne yapıyor oluyoruz?

Çocuğum istenmeyen davranış sergilemeden önce ve sonra ne hissediyorum? Eşim ne hissediyor?

Çocuk problemli davrandığında durumu çözmek için ne yapıyorum? Bulduğum çözümler işe yarıyor mu?

Ebeveynler çocuğun istenmedik davranışlar sergilemesini destekleyen koşulları tespit ettikten sonra şunları yapabilir:

  • Ortam değişikliği:  Çocuğun bulunduğu ortamın ya da etraftaki kişilerin değişmesi, çocuğun kendisini daha rahat hissetmesini sağlayabilir.
  • Sakin kalma: Çocuğun davranışları anne babayı öfkelendirdiğinde tepki vermeden önce birkaç dakika beklemek ya da sakinleşmelerini sağlayacak kısa yolları keşfetmek, işlerin olduğundan daha kötüye gitmesini engeller.
  • Alternatif davranışlar öğretme: Çocuğa “Arkadaşlarına vurma!”, “Oyuncaklarını atma!” gibi yapmaması gereken davranışları tekrar tekrar söylemek yerine ne yapması gerektiği açıklanmalıdır.
  • Seçenek sunma: Çocuğun çevresi üzerinde kontrol sahibi olduğunu anlamasının en kolay yollarından biri, seçenekleri olduğunu bilmesidir. Ayrıca çocuğa seçim yapma şansı vermek öz güveninin desteklenmesinde büyük rol oynamaktadır. Örneğin “Mavi araba mı, kırmızı araba mı alalım?”, “Parka mı, oyun odasına mı gitmek istersin?” gibi sorularla çocuğa seçenekler sunulabilir. Seçenek sunarken ebeveynlerin dikkat etmesi gereken bir nokta vardır. Çocuğa anne babasının hayatı ile ilgili kararlarda değil sadece çocuğun doğrudan kendisi ile ilgili olan ve gündelik nitelikteki konularda seçenek sunulmasıdır. Örneğin “Annenle sinemaya mı gideyim yoksa kalıp seninle mi oynayayım?” sorusu asla çocuğa sorulmaması gereken bir sorudur.
  • Olumluyu vurgulama: Çocuk olumlu davranışlar sergilediğinde mutlaka pekiştirilmeli, görmezden gelinmemelidir. Ebeveynin “Kardeşinle oyuncağını paylaşman çok güzel!”  gibi tepkileriyle çocuğun hangi davranışlarda çevresinden olumlu tepkiler alacağını anlaması açısından önemlidir. Unutulmamalıdır ki pekiştirilen davranışın yineleme olasılığı artmaktadır.
  • Tutarlılık: Çocuğun gündelik işlerinde ve koyulan kurallardaki tutarlılık, çocuğun dünyayı anlamasını kolaylaştırır. Olaylar olmadan önce tahmin etme yeteneğini geliştirir. Böylece daha az problem yaşanır. Eğer ebeveynler bir konu hakkında çocuğa farklı kurallar koyarsa çocuğun kafası karışır ve tutarsızlık karşısında ne yapacağını bilemez. Ebeveynler konulan kurallar ve sınırlar konusunda fikir birliğinde olmalıdırlar. Eğer ebeveynler fikir birliği yaşamıyorlarsa öncelikle anne-baba kendi aralarında ortak bir karara varmalı, sonrasında ortak bir kararla çocuğun karşısına çıkmalıdırlar.
  • Sürprizlerden kaçınma: Problemli davranışları olan çocukların birçoğu bir anda gelişen değişikliklere daha zor uyum sağlarlar. O nedenle değişiklik olmadan önce çocuğa bildirilmeli ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Örneğin “Yarın annenin de benim de erkenden evden çıkmamız gerekiyor. Seni okula bırakmasını teyzenden mi isteyelim, yoksa amcandan mı?”
  • Eğlence: Çocuğun yaşadığı her günün bir parçası eğlenmeye ayrılmalıdır. Çocuğu gülümsetecek bir şey bulmak ve sonra birlikte gülümsemek, çoğu kez o günün en anlamlı dakikaları olacaktır. Çocuklar anne-babalarıyla vakit geçirmekten çok hoşlanırlar ve oyun sayesinde ebeveynler çocuğun iç dünyasını anlama fırsatı elde ederler.

Ebru TEKCAN

Uzman Klinik Psikolog

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.